Ryby, by mogły się rozwijać i żyć, potrzebują dostępu do kamienistego lub żwirowego podłoża. Muszą mieć możliwość swobodnej wędrówki wzdłuż całej długości rzeki. W poszczególnych sezonach roku i okresach życia przemieszczają się one wzdłuż rzeki w poszukiwaniu pokarmu, odpowiednich kryjówek oraz miejsc tarłowych. Przegradzanie rzek sztuczną zaporą zakłóca ich normalne procesy życiowe lub nawet całkowicie je uniemożliwia. Głównym sposobem radzenia sobie z tym problemem jest budowa przepławek, czyli obiektów umożliwiających rybom i innym organizmom wodnym wędrówkę w górę i w dół rzeki przez przeszkody takie, jak stopnie wodne i jazy. Buduje się je po to, aby ponownie połączyć ekosystemy wodne.
Jednym z trudniejszych wyzwań, jakie stoją przed projektantami przepławek jest zasygnalizowanie rybom, gdzie mają szukać do nich wlotu. Wykorzystuje się w tym celu zdolność ryb do orientowania się w rzekach według kierunku nurtu i prędkości przepływu. Ryby płynące w górę rzeki kierują się w stronę najsilniejszego nurtu. Przepławka, szczególnie na szerokich rzekach, musi zostać tak zaprojektowana, by ten nurt kierował je do przepławki. Konstrukcja przepławki powinna uwzględniać też cechy gatunkowe oraz możliwości i potrzeby ryb. Rozmiary przepławek (w tym szczelin) powinno się projektować na największe ryby, a ich parametry hydrauliczne (np. prędkości przepływu, głębokości wody) na najmniejsze/ najsłabsze, jakie żyją w danej rzece. Przy projektowaniu należy uwzględnić też zmienne warunki hydrologiczne (m.in. tzw. niżówki) oraz terminy migracji ryb. Przepławki buduje się w formie bystrza, obejść dla ryb czy ramp i pochylni dennych.
Udrażnianie barier migracyjnych nie kończy się na etapie budowy. Wszystkie urządzenia wymagają utrzymywania, przeglądów, tak aby dobrze wypełniały swoje funkcje. W minionym tygodniu pracownicy Wód Polskich dokonali przeglądu przepławek na Białej. Analizie poddano różne typy zastosowanych urządzeń służących migracji organizmów wodnych jak bystrotoki, „plastry miodu”, przelewy szczelinowe. Niski stan wód sprzyja przeglądom, stwarzając możliwość skontrolowania najdrobniejszych szczegółów technicznych przepławki. Taki stan wody uwidocznia również skutki aktywności ludzi spędzających czas nad wodą. Zdiagnozowano zatkane głównie kamieniami szczeliny, co powoduje dodatkowe piętrzenie wody w basenach. RZGW w Krakowie jak najszybciej wdroży procedurę usuwania zatorów, a także - aby zapobiegać występowaniu tego typu zjawisk - obejmie przepławki stałym nadzorem. Wizytę poprzedzał wstępny monitoring wędrówek ryb. Przetestowano profesjonalne narzędzie, które posłuży do zbadania efektywności wykonanych przepławek pod kątem możliwości migracji ryb.
Przypomnijmy, że Państwowe Gospodarstwo Wodne Regionalny Zarząd
Gospodarki Wodnej w Krakowie prowadzi obecnie dwa projekty likwidujące
bariery migracyjne dla organizmów wodnych.
Pierwszy, realizowany
jest w wodach rzeki Białej Tarnowskiej i obejmuje swoim zasięgiem gminy:
Uście Gorlickie, Grybów, Bobowa i Ciężkowice. To kontynuacja
wcześniejszych działań prowadzących do zwiększenia bioróżnorodności
doliny rzeki poprzez odtworzenie siedlisk, liczebności rodzimych
gatunków roślin i zwierząt oraz stworzenia im sprzyjających warunków
życia i swobodnego przemieszczania się.
Prace prowadzone w
trakcie projektu mają doprowadzić do likwidacji 15 barier migracyjnych
dla ryb oraz udrożnić korytarz rzeczny o długości 80 km.
Drugi, swoim
zasięgiem obejmuje rzekę Wisłokę i jej dopływy Ropę i Jasiołkę.
Działania na tym terenie polegają na budowie lub modernizacji siedmiu
przepławek przy istniejących budowlach hydrotechnicznych. Znajdują się
one w Dębicy i Mokrzcu na Wisłoce, w Ropicy Polskiej i Gorlicach na
Ropie oraz w Jedliczach i Szczepańcowej na Jasiołce, stabilizując
zwierciadło wody na ujęciach lub chroniąc inne elementy infrastruktury
publicznej.
Wszystkie podejmowane działania na rzekach są zgodne z
rozwiązaniami „bliskimi naturze” naśladującymi warunki, jakie panują w
naturalnej rzece. Tym samym, zapewniają one pełną ekologiczną ciągłość
rzeki, czyli nieprzerwany przepływ wody, stałą możliwość transportu
osadów dennych oraz gwarantują dwukierunkową, w górę i w dół rzeki,
wędrówkę organizmów wodnych.
W tym roku Wody Polskie w Krakowie
rozpoczynają trzeci projekt, którego realizacja poprawi stan ekologiczny
wód płynących rzeki Wisły i dolnych odcinków rzek Soły i Skawy.
Zostanie przywrócona spójność sieci obszarów Natura 2000 oraz odtworzone
historyczne korytarze ekologiczne łączące Wisłę z rzekami Sołą i Skawą.
W efekcie nastąpi ochrona i stabilne perspektywy zachowania siedlisk
przyrodniczych i gatunków wchodzących w skład ekosystemu dolin rzek Soły
i Skawy.
Działania prowadzone podczas projektu mają służyć budowie lub modernizacji 7 przepławek dla ryb.
Całkowity koszt realizacji trzech projektów to ponad 112 mln zł. Projekty są współfinansowane ze środków Unii Europejskiej.
Piknik „SEA Mind - Morze Harmonii” dla kobiet branży morskiej
Płoszył foki żeby zrobić sobie z nimi zdjęcie
Kolejne zatrucie Odry? Od 2 sierpnia wyłowiono 24 tony martwych ryb
Koniec gdańskiego rybołówstwa? Dwa ostatnie kutry rybackie idą na złom
W Chinach zbudowano pierwszego na świecie pięciometrowego robota-rekina wielorybiego
Rybak złowił pierwszego w historii zaginionego rekina Lego